Fotografie – Krystyna Bilska
Przy Pomniku Matki Polski. Powrót pamięci, modlitwy i wdzięczności
(10 maja 2026 rok)
W niedzielne popołudnie las Barbarki miał w sobie coś z dawnej pielgrzymki. Światło przedzierało się przez gęste korony drzew, padając na twarze zgromadzonych: starszych mieszkańców Wrzosów, rodziny, duchownych, ludzi, którzy przyszli tu nie tylko na Mszę Świętą, ale także po to, by dotknąć historii miejsca, które od pokoleń przechowuje pamięć, wiarę i cichą modlitwę. Przy Pomniku „Dzieci Polskie – Matce Polski” odbyła się uroczystość połączona z Mszą Świętą, której przewodniczył bp Arkadiusz Okroj. To właśnie on dokonał poświęcenia odrestaurowanego Pomnika Matki Polski – miejsca szczególnego dla mieszkańców Wrzosów i wszystkich miłośników lasów Barbarki. Nie jest to zwykły pomnik. Przez cały rok płoną przy nim lampki, pojawiają się kwiaty, a przy wizerunku Matki Bożej zatrzymują się ludzie: czasem pojedynczo, czasem całymi rodzinami. Przychodzą w ciszy, z prośbą, wdzięcznością, wspomnieniem. To miejsce łączy w sobie wymiar duchowy, patriotyczny i tożsamościowy. Jest nie tylko znakiem historii, ale także obrazem Matki – tej, która chroni, przygarnia i przypomina, że człowiek nie jest sam. Historię Pomnika podczas uroczystości przedstawił Antoni Chojnowski, przypominając zarówno przedwojenne początki tego miejsca, jak i dramatyczne losy monumentu podczas okupacji oraz jego powojenną odbudowę i współczesną renowację. Dzisiejsza uroczystość była powrotem do tradycji sięgającej 1933 roku. Wtedy, 25 maja, w Uroczystość Wniebowstąpienia Pańskiego i zarazem Dzień Matki, odsłonięto Pomnik ufundowany ze składek uczniów toruńskich szkół. Według dawnych relacji w lasach Barbarki zgromadziło się wówczas kilka tysięcy dzieci. Były śpiewy, modlitwa, radość i poczucie wspólnoty. Do tej przedwojennej tradycji nawiązano dziś – już w innych czasach, ale z tym samym przekonaniem, że są miejsca, których nie wolno zapomnieć. Historia Pomnika jest historią ocalenia. Zaprojektowany przez architekta Witolda Małkowskiego, z płaskorzeźbą autorstwa Ignacego Zelka, przetrwał do października 1939 roku. W czasie niemieckiej okupacji nakazano jego rozebranie. Religijny i patriotyczny charakter monumentu był dla okupanta zbyt czytelnym znakiem polskiej tożsamości. Wtedy jednak mieszkańcy Wrzosów podjęli ryzyko. Sołtys Kazimierz Ruszkowski ukrył płaskorzeźbę i tablicę w stodole, ratując je dla przyszłych pokoleń. Po wojnie, w 1947 roku, Pomnik odbudowano staraniem parafii, mieszkańców i uczniów. Nie powrócono już do pełnej przedwojennej formy, ale ocalony wizerunek Matki Polski pozostał w Barbarce jako znak ciągłości – cichy świadek wiary, wojny, odbudowy i lokalnej pamięci. Po latach troski podejmowanej przez mieszkańców nadszedł czas fachowej renowacji. Prace konserwatorskie odsłoniły pierwotny charakter płaskorzeźby, usunęły późniejsze warstwy farby i przywróciły dziełu Ignacego Zelka szlachetną prostotę. Szczególne podziękowania skierowano do konserwatorek – Katarzyny Daniel i Marii Próchniewskiej – które z wielką starannością podjęły się tego wymagającego zadania. Wdzięczność wyrażono także wszystkim osobom i instytucjom zaangażowanym w przywrócenie Pomnikowi należnego wyglądu. W homilii bp Arkadiusz Okroj mówił o tajemnicy matki – jej sile, czułości, odporności i zdolności do niesienia bólu innych. Przywołał obraz Maryi jako Matki, która nie odwraca wzroku od cierpienia człowieka, ale trwa blisko niego. W tym kontekście Pomnik Matki Polski wybrzmiał nie tylko jako zabytek czy pamiątka historyczna, lecz jako znak duchowego bezpieczeństwa. Jako przypomnienie, że naród, rodzina i wspólnota potrzebują matki – tej, która uczy miłości, odpowiedzialności i wierności wartościom. Na uroczystości jak w fotografii widać coś więcej niż oficjalny moment liturgii. Widać skupione twarze ludzi siedzących i stojących pośród drzew, biskupa przy mikrofonie, kapłanów, światło przełamujące cień lasu. Jest w tym kadrze powaga, ale i pokój. Jest wspólnota, która na chwilę zatrzymała się przy miejscu ważnym nie z obowiązku, lecz z potrzeby serca. Dzisiejsze spotkanie było więc nie tylko poświęceniem odrestaurowanego Pomnika. Było także świadectwem, że pamięć może przetrwać, jeśli znajdą się ludzie gotowi ją podtrzymywać. Że kamień, płaskorzeźba i wyryty napis mogą mówić, jeśli kolejne pokolenia zechcą słuchać. I że są miejsca, do których wraca się nie dlatego, że wypada, ale dlatego, że bez nich trudniej zrozumieć, kim jesteśmy. Serdeczne podziękowania należą się wszystkim uczestnikom uroczystości, osobom zaangażowanym w jej przygotowanie, mieszkańcom Wrzosów, miłośnikom Barbarki oraz tym, którzy przez lata troszczyli się o Pomnik Matki Polski.
Bóg zapłać.
Niech będzie pochwalony Jezus Chrystus.
Tekst – Jacek Bilski